Сүт өндірісі саласында жаңа қора салу немесе сиыр қорасын қайта салу алдында «ерекше қажеттіліктері» бар сиырларға арналған аймақтарды алдын ала мұқият жоспарлау қажет.

Әрбір сауын сиыр үшін суалту кезеңі – ол қалпына келу уақыты. Бұл «демалыс кезеңі» келесі лактациядағы өнімділікке тікелей әсер етеді. Сондықтан сиырлардың еркін жатып-демалуына, жем-шөпті жеткілікті мөлшерде тұтынуына жеткілікті әрі қолайлы орындар қарастырылып, сонымен қатар оңтайлы жарықтандыру мен қолайлы микроклимат қамтамасыз етілуі тиіс.

Жоспарлау кезінде назар аударатын сұрақтар:

• Қанша орын қарастыру керек?
• Бұзаулауға дейінгі және бұзаулағаннан кейінгі кезеңдерді қалай басқару қажет?
• Транзит кезеңде сиырларды қалай күтіп-бағу керек?
• Сиыр жатып-тұратын орынның өлшемдері қандай болуы тиіс?

Тиімді басқару үшін қора ішінде бейімделуі оңай болатын арнайы аймақтарды алдын ала жоспарлаған жөн. Әдетте транзиттік кезеңдегі табын келесі топтарға бөлінеді:

• суалу кезеңінің бастапқы тобы (суалтқаннан бастап бұзаулауға үш апта қалғанға дейін);
• дайындық тобы I (төлдеуге соңғы үш апта қалғанда);
• дайындық тобы II (құнажындар, төлдер алдында соңғы үш апта);
• бұзаулайтын топ;
• жаңа бұзаулаған сиырлар;
• ауру сиырлар.

Төлдер алдында және одан кейінгі бірнеше апта ішінде сиырларға көбірек демалу және жеткілікті азық тұтыну мүмкіндігі берілуі тиіс. Осы себепті бұл топтардағы малдарға арналған орын көлемі сауын сиырларға қарағанда өзгеше әрі кеңірек жоспарланады.

Транзиттік аймақты жобалау туралы қосымша ақпаратты KFM-ның «Орын қажеттілігін есептеу» атты тегін жадынамасынан табуға болады.

Уве Веддиге

Фото: Уве Веддиге

Темір қоспалары анемияның алдын алуға арналған. Бұл қажет пе және егер қажет болса, қандай мөлшерде?

Ересек сиырларда азықпен түсетін темір жеткілікті болады. Бұзауларда жағдай басқаша. Оларда темір қоры өте аз және оның мөлшері көбінесе жеткіліксіз болады. Тек қаймағы алынбаған сүт берілгенде темірдің аздаған қоры үш-төрт аптаға ғана жетеді.

Темірдің жетіспеушілігі анемияға, сондай-ақ патогендерге қарсы қорғаныстың нашарлауына әкеледі. Көбінесе бұзаулардың шыршы қабықтары бозарып, тәбеті қашып, селқос болады, тыныс алуы жиіленеді. Ұзаққа созылған ауыр анемия кезінде жануарлар жүдейді, апатияға ұшырайды, жүні үйпаланады.

Бұзаудың сүтпен азықтандыру кезеңіндегі қажеттілігі тәулігіне бір басқа 100 мг темірді құрайды. Қаймағы алынбаған сүтте 0,5 мг/л шамасында болады. Күнделікті мөлшері 6- 12 л-ге дейін берілетін сүттен бұзау тәулігіне 3-6 мг-нан артық алмайды. Жетіспейтін мөлшерін мүмкіндігінше ертерек пішен, мюсли немесе бұзауларға арналған TMR сияқты қатты азық беру арқылы толтыруға болады. Кейінірек сүт алмастырғыштар әдетте бұл қажеттілікті жабады.

Туылғаннан кейін қосымша темір енгізу үшін инъекция немесе ауыз арқылы берілетін сұйық дәрі-дәрмектерді, болюстарды, қаймағы алынбаған сүтке қосуға арналған қоспалар немесе сүт алмастырғыштарды қолдануға болады. Алайда, инъекция жасау әрқашан артық доза беру қаупімен байланысты. Тәжірибеде көбінесе пероральды/ауыз арқылы береіледі.

Сүтпен көріктену кезеңіндегі бұзауларды азықтандыру туралы толығырақ ақпаратты KFM жобасының «Бұзауларға арналған TMR/ толық рационды құрама жем дайындау» және «Бұзауларға арналған концентратты құрама жем» атты тегін жадынамаларынан таба аласыздар.

Уве Веддиге

Фото © KFM

Сүт алмастырғыштардың құрамында темір әдетте қажетті мөлшерде болады.

«Тездетіп істеп бересіз бе…» — бұл қазіргі еңбек әлеміндегі ең жиі өтініш. Бірақ бұл әріптестер өтінішінің астарында көбіне жымысқы жүйе жатады. Үнемі «иә» деп жауап беретін адамның көмегін пайдалануды  басқалар тез әдетке айналдырады.

Ауыл шаруашылығы — бұл жай ғана жұмыс орны емес. Барлығы табысқа жетудің негізін қалайтын «бірлікке» шақырады. Бірақ астарлы ынтымақтастық көбінесе көмектесуге дайын әріптестерді пайдалану болады. Көбінесе бәрі біреудің өтінішін орындау немесе демалыстағы әріптесінің орнына жұмыс жасаудан басталады. Бірақ бір сәтте сіз өзіңіздің жұмысыңызды ғана емес, әріптестеріңіздің жұмысын да орындайтыныңызды байқайсыз.

Бізге шекараны белгілеу неге соншалықты қиын? Мәселе заманауи командалық рухтың өзегінде жатыр. «Жоқ» деп айтуға «батылы барған» адамды командамен/ұжыммен бірігіп жұмыс істей алмайды деп айыптайды. Сізді пайдаланып отырған әріптестеріңіз „жайлы“ адам олардың жұмысын орындайтынына үйреніп кетеді. Олар адал және үйлесімділікке ұмтылатын адамдарды пайдаланады.

Шекара бұзылып, сізді пайдалану басталғанын қалай тануға болады?

Бір қызығы, басқаларға емес, үнемі тек өзіңізге сондай өтінішпен келеді. Сіз үнемі өзіңіздің негізгі қызметіңізге мүлдем қатысы жоқ міндеттерді орындап жүресіз. Сіздің негізгі міндеттеріңіз орындалмай қалады, өйткені сіз үнемі басқаларға көмектесесіз. Сіздің қосымша жұмысыңыз енді игілік ретінде қарастырылмайды, ал қалыпты болып саналады.

Мұндай динамиканың салдары қатерлі. Көптің жұмысын бір-екі адам істеп жүре береді деген ұстанымға негізделген команда тұрақсыз және тиімсіз. Ол инновация емес, ашу-ыза тудырады. Өзі мен басқалардың арасында шеқара қоя білу қажет және ол кәсібиліктің маңызды белгісі болып табылады. Әріптестер — шарттық қарым-қатынас шеңберіндегі серіктер ғана, сол шеңбердең аспайды.

Сондықтан, егер ынтымақтастық біржақтылыққа әкелетін болса, нақты «жоқ» дейтін кез келді. Өйткені,  «қызметке қызмет» екі жақты болуы керек.

Уве Веддиге

Фото © KFM: Көмектесуге дайын болу әрине жақсы, бірақ кейбір әріптестер мұны өз міндеттерін басқаларға жүктеп демалу үшін пайдаланады.

Азық араластырғыштың гигиенасы дұрыс болмаған жағдайда, ең сапалы жем-шөптің өзі құндылығын жоғалтуы мүмкін. Сондықтан ұсынылатын араластыру уақытын сақтау, толып кетпеуін бақылау және техникалық қызмет көрсетуді жүйелі түрде жүргізу ғана емес, жабдықтың тазалығын да қадағалау маңызды.

Күнделікті пайдаланғандықтан техника ластанып тозып кетеді. Дәл осы себепті жем-шөп араластырғышты үнемі және мұқият тексеріп тұру қажет.

• Пышақтары қаншалықты өткір? Өтпейтін пышақтар жанармай шығынының көбейтеді және шнектің тез тозуына әкеледі.
• Таразы дұрыс және дәл өлшейді ме? Мұны тексеру үшін араластырғыштың шетіне, мысалы, салмағы 25 кг қапты қоюға болады, ауытқу 10% — дан аспауы керек.
• Араластырғыш дұрыс толтырыла ма? Сапалы араластыру үшін жем шнек үстін толық жабуы тиіс. Шамадан тыс толтырмау керек, әйтпесе рацион компоненттері біркелкі болып араластырылмайды.
• Магниттерді үнемі тазалап, металл зат арқылы жұмысқа жарамдылығын тексеріп отыру қажет аз болса, оны толтыру қажет. Сондай-ақ, майды уақытында ауыстыру қажет.
• Шиналардағы қысым нормативке сай ма? Өндірушінің ұсынған көрсеткіштеріне жүгініңіз.

Сауу жабдықтары сияқты, жем-шөп араластырғыш күнделікті қолданылады. Сондықтан оны жүйелі түрде тазалап, тексеріп тұру қажет. Кемінде әр төрт аптада бір рет тазалап тұру керек. Сонымен қатар, КФМ жобасының «Жем араластырғышқа техниқалық қызмет көрсету» бақылау тізімі мен «Жем араластырғышты дұрыс толтыру» жадынамасын оқыңыздар.

Уве Веддиге

Фото © KFM: Шамадан тыс толтырcа қоспа дұрыс  арасытырылмайды!

Малшыларда уызды нашар ішетін жаңа туған бұзауларды қалай күту керек деген сұрақ жиі туындайды. Көп жағдайда бұзау екі литр ішкеннен кейін әрі қарай ішкісі келмейді. Мұндайда не істеу керек?

Туғаннан кейінгі алғашқы сағаттарда уақытты өткізіп алмау маңызды: өмірінің алғашқы төрт сағатында бұзау өз дене салмағының шамамен 10% мөлшерде уыз ішуі тиіс. Жеңіл бұзауларға — үш литр, ірілеріне — төрт литр беру ұсынылады. Жұмсақ дренчерді дұрыс қолдана білсеңіз, бұл процедураны тез әрі қауіпсіз орындауға болады. Дегенмен, дұрыс техниканы тәжірибелі мал дәрігерінен үйреніп алған жөн.

Уызды берер алдында оны 38–40 °C-қа дейін жылыту қажет. Бұл иммуноглобулиндердің (антиденелердің) тез әрі тиімді сіңуіне ықпал етеді. Сонымен қатар жаңа туған бұзаулар жылуды тез жоғалтатындықтан, температуралық режимге ерекше мән берген дұрыс. Ескі немесе ластанған уызды пайдаланбаңыздар.

Зондты дұрыс қолданса, бұзаудың өмірін сақтап қалуға мүмкіндік береді. Алайда бұл әдіс аса сақтықпен және қатаң гигиеналық талаптарды сақтай отырып жүргізілуі керек. Бұзауды қозғалтпай ұстап, зондты баяу енгізген жағдайда ғана ағза антиденелермен толық қамтамасыз етіледі.

Сонымен қатар уызды зондпен беру күнделікті дағдыға айналмауы тиіс. Кішігірім қателіктің өзі бұзауға зиян келтіріп, оның өмірінің алғашқы күндерін күрделендіруі мүмкін.

Егер уызды нашар ішетін бұзаулар жиі кездессе, ветеринарлар алдымен Е-селен, В дәрумендер кешенін, ауырсынуды басатын дәрілерді және қажет болған жағдайда муколитикалық препараттарды қолдануды ұсынады. Дегенмен, шешуші фактор — сиырларды суалу кезеңінде жеткілікті мөлшерде селенмен қамтамасыз ету.

Зонд арқылы дұрыс азықтандыру туралы толығырақ ақпаратты KFM жобасының «Бұзауларға уызды зондпен беру» атты тегін жадынамасынан табуға болады.

Уве Веддиге

Фото © KFM

Жақында «Селекция стратегияларының көмегімен сүт фермаларында метан шығарындыларын тұрақты қысқарту, сонымен бірге азықтандыру тиімділігін арттыру және жануарлардың денсаулығын жақсарту — MethaBreed» зерттеу жобасы басталды.

Жобаның үйлестірушісі ретіндегі Биоэкономикалық зерттеулерді қолдау қауымдастығымен (FBF), Біріккен мал шаруашылығы ақпараттық жүйелері (vit), сондай-ақ Хоэнхайм, Киль және Гиссен университеттері бірлесіп сүтті мал шаруашылығының тұрақтылығын арттыру бойынша жұмыс істейді.

Жобаны Федералдық ауыл шаруашылығы, азық-түлік және өңірлік сәйкестік министрлігі (BMLEH) қаржыландырады. Оның мақсаты — метан шығарындылары, азықтандыру тиімділігі және сүт фермаларындағы жануарлардың денсаулық жағдайы арасындағы байланысты жүйелі түрде зерттеу және жаңа селекциялық тәсілдерді әзірлеу.

Жоба аясында тәжірибелік фермаларда ұзақ уақыт бойы сүтті сиырлардың жеке көрсеткіштері егжей-тегжейлі тіркеледі. Инновациялық технологияларды қолдана отырып, метанның жеке шығарындылары, жем-шөпті тұтыну және жануарлардың тірі салмағы туралы деректерді үздіксіз жинау жүргізіледі. Сүтті сиырлардың зат алмасу жағдайына ерекше көңіл бөлінеді.

Негізгі міндеттердің бірі метан шығарындылары бойынша жаңа селекциялық индексті әзірлеу болып табылады, ол оның түзілу деңгейі төмен сиырларды мақсатты түрде іріктеуге мүмкіндік береді.

«MethaBreed» жобасының нәтижелері тұрақты және ресурс үнемдейтін мал шаруашылығын дамытуға елеулі үлес қосады деп күтілуде — бұл парниктік газдар шығарындыларын азайту және неғұрлым экологиялық сүт өндірісін қалыптастыру жолындағы маңызды қадам.

Уве Веддиге

Фото © Веддиге

Ауыл шаруашылығы кәсіпорындарында жас кадрлар жетіспейді. Көптеген жұмыс  орындары бос қалып отыр.

Бұл жағдайдың себебі әрдайым жалақы деңгейіне байланысты емес — көбіне мәселе ауыл шаруашылығы мамандықтарының жағымсыз имиджінде. Еңбек нарығы өзгерді, ал ауылдық жерлердегі көптеген жұмыс берушілерге бұл өзгерістерге ілесу қиынға соғуда.

Жұмыстың алғашқы жылдары кәсіби жолын енді бастаған жастар үшін үлкен сынаққа айналады: жақсы мектептік және университеттік білімі болғанымен, олар әлі де көп нәрсені меңгеруі тиіс. Сонымен қатар, коммуникация, командада жұмыс істеу және жауапкершілікті өз мойнына алу дағдыларын дамыту үшін уақыт пен тәжірибе қажет.

Менеджерлерге кеңес беретін коуч Лена Пильц басшыларға жас қызметкерлерге тең дәрежеде қарауға және тек «жазық иерархияны» жариялап қана қоймай, осыған сай әрекет етуге кеңес береді. Көптеген жас мамандардың көңілі толмағандығын олардың жұмыс орнын  ауыстыра салуға дайын екендігінен байқауға болады.

Жастарға тұрақты даму үшін қауіпсіздік сезімі мен сенім қажет. Алайда олар жиі қорлайтын сынға және шектен тыс қаталдыққа тап болады. Сондықтан оларды сындарлы кері байланыс беруге, тәжірибе алмасуға және жұмысты жетілдіру бойынша ұсыныстар айтуға ынталандыру маңызды. Тіпті еңбек жолын енді бастаған мамандар да жауапкершілікке, икемділікке және дербестікке ұмтылады, бірақ көбінесе артық бақылау мен сөзсіз бағыну талаптарына кезігеді.

Құндылықтар қақтығысы мен ұрпақтар арасындағы айырмашылық бұрыннан бар. Дегенмен жас қызметкерлерді ұстап қалу үшін қарым-қатынасты теңдік қағидатына негіздеп, ескірген ұстанымдар мен басқару тәсілдерінен біртіндеп бас тарту қажет.

Уве Веддиге

Фото © KFM:

Құйрық ұшының температурасына қарап, сиырлардың денсаулық жағдайын анықтауға болады.

Вайенштефан-Трисдорф университеті мен Людвиг Максимилиан атындағы Мюнхен университеті құйрық ұшының температурасын өлшеу мақсатында 351 голштин тұқымды сиырға бақылау жүргізді. Температураның орташа көрсеткіштері айтарлықтай айырмашылық көрсетпеді — бар болғаны 0,2 °C.

Құйрық ұшының температурасы жоғары сиырлар тобы ең жоғары сүт өнімділігін көрсетті. Ал құйрық ұшының температурасы ең төмен жануарларда дене қызуының көтерілуі (қызба) және месқарын белсенділігінің төмендеуі жиірек байқалды.

Профессор Кремер-Рюккердің айтуынша, құйрық ұшы температурасының төмендеуі шеткері қан айналымының нашарлауын білдіруі мүмкін. Бұл, өз кезегінде, ағзадағы қабыну үдерістерінің белгісі болуы ықтимал. Ғалым сүт өндірушілерге ықтимал өзгерістерді дер кезінде байқау үшін сиырлардың құйрық ұштарын қысқартып отыруды ұсынады.

Егер сиырларда құйрық ұштарының күйіндегі өзгерістер жиі байқалса, бұл табында белгілі бір мәселенің бар екенін көрсетуі мүмкін.

Мұның себептері ретінде микотоксиндер немесе эндотоксиндер аталады. Мұндай жағдайда шаруалар ең алдымен судың сапасы мен қолжетімділігін тексеруі тиіс. Суды жеткілікті мөлшерде тұтыну — ағзадан токсиндерді шығарудың маңызды шарты.

Сонымен қатар, месқарын ацидозының алдын алу үшін рационның күйіс қайыратын жануарлардың физиологиялық қажеттіліктеріне сәйкестігін бағалау қажет. Азық қоспасы бір жағынан жекелеген микотоксиндердің ыдырауын тежесе, екінші жағынан эндотоксиндердің қанға түсуіне ықпал етуі мүмкін.

Уве Веддиге

Фото ® Құйрық ұшындағы өзгерістер денсаулық жағдайының индикаторы бола алады.

Шаруашылықтарды аралау кезінде сырт көзге сау көрінетін, алайда басында, аяғында да алопециясы бар бұзауларды жиі көруге болады.

Бәлкім, бұл «сүттің месқарынға құйылып” қанның шамадан тас қышқылдануының салдары болуы мүмкін. Бұл жануарлардың ішкен сүті ұлтабарға емес, дамымаған мескарынға кұйылады. Бұл аса қышқылдануға әкеледі, нәтижесінде диарея пайда болады.

Сүттің месқарынға түсудің себебі оның тым суық болуы, асығыс ішу немесе дұрыс азықтандырмау салдарынан «жұту рефлексінің» бұзылуы болуы мүмкін. Мамандар оған бұзаудың ашық шелектен су ішуі де жиі себеп болады деп отыр. Ал егер бұзау енесінің емшегінен немесе шелектің емізігінен емсе, жұту рефлексі сүттің месқарынға құйылмай, ұлтабарға түсуін қамтамасыз етеді.

Ішкен сүті месқарынға түсетін бұзауларды емдеу малдың жалпы жағдайына байланысты және мал дәрігерімен келісілуі керек. Шұғыл шараларға диарея кезінде электролиттер енгізу, күйзелістің алдын алу, таза су беру, шөп пен концентрат жемшөпті тұтынуды ынталандыру жатады. Ауыр жағдайларда месқарынды тазалау қажет болуы мүмкін.

Алдын алу шаралары туралы толық ақпаратты KFM «Азық қорыту бұзылыстары бар бұзауларға көмек» тегін жадынамасынан таба аласыздар.

Уве Веддиге

Фото © KFM

Белсенділік датчиктері фермерлерге сиырлардың жыныстық циклін бақылауға көмектеседі. Бұл технология қаншалықты дәл және сенімді?

Берлин еркін университетінің зерттеуінде шамамен 2200 сиыр бақыланды. Соның ішінде жануарлардың шамамен 80%-ында овуляция тіркелген. Бақылау кезеңінде барлық сиырлардың 64%-ында күйлеу белсенділік мониторингі арқылы анықталды. Жүйе күйлеу белгісі бар деп көрсеткен сиырлардың 88%-ында овуляцияның нақты болғаны расталды. Овуляция статусы қан талдауы арқылы анықталды.

Күйлеу белгілері байқалмаған көптеген жануарларда овуляция болды. Жүйе күйлеуін анықтамаған сиырлардың шамамен 35%-ында ғана овуляция шынымен болмаған. Әсіресе, бұзаулағаннан кейінгі алғашқы овуляция күйлеу белгілерісіз өтеді. Сондықтан ол көп жағдайда байқалмай қалады.

Дегенмен, зерттеу нәтижелері белсенділік датчиктерінің овуляция туралы сигналы әрдайым дерлік овуляцияны білдіретінін көрсетеді. Осылайша, сенсорлар күйлеу белгілерін бақылау үшін құнды ақпарат бере алады және ұрықтандырудың оңтайлы уақытын анықтауға көмектеседі.

Уве Веддиге

Фото © KFM: Белсенділікті бақылауға арналған датчиктер құлақ сырғасы, мойынға тағылатын құрылғы немесе болюс түрінде болады.